Fullyrðing: Við munum framselja fullveldið

Rangt!

Því er gjarnan haldið fram, að Ísland framselji fullveldi sitt gangi það í ESB. Samt dettur engum í hug, að Ísland hafi ekki verið fullvalda ríki á árunum 1918 til 1944, en á þeim tíma fólum við Dönum utanríkis- og varnarmál þjóðarinnar. Bjarni Már Magnússon, lögfræðingur, hefur birt tvær greinar á Vísi, Um líf og dauða, fullveldi og ESB og Um líf og dauða, fullveldi og ESB II þar sem hann færir rök fyrir, að fullveldi Íslands skerðist ekki við inngöngu.

Rökin fyrir fullyrðingunni eru að við framseljum fullveldið til Brussel við inngöngu í ESB. Virðist þá litið á, að tuttugu og sjö ríki sem skert fullveldi séu aðilar að ESB núna. En eru þá ekki þrjátíu ríki með skert fullveldi innan EES? Eða á þriðja hundrað ríki með skert fullveldi aðilar að Sameinuðu þjóðunum.

Davíð Þór Björgvinsson hefur fjallað um þetta í nokkrum greinum á DV. Ein þeirra, Stjórnarskráin og ESB, var birt fyrir tæpu ári. Hann ritar:

“Í lagalegum og þjóðréttarlegum skilningi felst í fullveldi réttur þjóðar til að ráða eigin málefnum innan lögsögu sinnar, þar með talið utanríkismálum, án afskipta annarra ríkja eða alþjóðastofnana (innra fullveldi). Í hugtakinu felst einnig að önnur ríki (og alþjóðastofnanir) viðurkenna rétt ríkis til að ráða sér sjálft, þar með talið utanríkismálum sínum (ytra fullveldi).”

Og hann heldur áfram:

“Nú á tímum neytir íslenska ríkið fullveldisréttinda sinna meðal annars með þátttöku í alþjóðlegu samstarfi, þar með í samstarfi Evrópuríkja, af fúsum og frjálsum vilja. Jafnframt má ætla að ákvörðun um að taka þátt í slíku samstarfi hverju sinni sé reist á að þátttakan sé í þágu hagsmuna íslenskra borgara…Í samræmi við útbreiddar hugmyndir um fullveldi ríkja er það grundvallarregla í rétti sambandsins að ESB hefur engar valdheimildir aðrar en þær sem runnar eru frá fullvalda aðildarríkjunum.”

Ég skil þetta þannig, að samningur sem Ísland gerir, sem fullvalda ríki, sé einmitt aðferð til að sanna að Ísland er fullvalda, þ.e. haldi innra fullveldi. Ísland missi hins vegar fullveldi sitt, sé það þvingað til slíkra samninga, þ.e. skerðing á ytra fullveldi.

Óvæntasta skoðunin um að fullveldi Íslands sé ekki ógnað með inngöngu í ESB kom þó frá Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur. Hún setti skoðunina fram í aðdraganda formannskjörs hjá Sjálfstæðisflokknum árið 2025 og því sett fram til brúks innan flokksins, en ekki í baráttu stjórnar og stjórnarandstöðu. Hún var spurð í viðtali á Eyjunni:

“En það er hagsmunamat, þú ert ekki að tala um fullveldið, að fullveldinu sé kastað með því að ganga í Evrópusambandið?”
„Nei, en ég held samt sem áður að við höfum kannski svona ... já, ég myndi segja að sjálfstæðið og fullveldið sé sterkara án þess að vera í Evrópusambandinu.“

Ég á ekki von á því, að þessi umræða um fullveldið taki enda, en varðandi greinar Davíðs Þórs og Bjarna Más vil ég nefna, að ég hef ekki séð fræðileg andmæli við þeim.

Fullyrðing: Já mun þýða aðildarviðræður

Óvissa

Þó líklegast sé, að merki meirihluti kjósenda við Já í atkvæðagreiðslunni 29. ágúst, þá er það ekki trygging fyrir því, að aðildarviðræður fari aftur af stað, þó það sé líklegast. Í mínum huga fer það eftir ýmsu. Forsætisráðherra hefur sagt, að hún vilji sterkan vilja þjóðarinnar. Þ.e. afgerandi niðurstöðu. Tvennt gæti komið í veg fyrir það, annars vegar að kjörsókn verði léleg og hins vegar að munurinn á milli Já og Nei verði lítill.

Skoðanakannanir hafa sýnt að fylgið skiptist 53% á móti 47%. Þetta telst varla afgerandi niðurstaða og er ég nokkuð viss um, að bæði Kristrún og Þorgerður vildu sjá væri 60/40 eða jafnvel meira afgerandi. Verði síðan kjörsókn dræm, þ.e. vel innan við 70%, þá mun það draga úr vægi niðurstöðunnar, verði hún Já.

Til þess að taka af allan vafa, væri æskilegt, að ríkisstjórnin gæfi fyrirfram upp hvaða mörk hún hefur sett sér um fylgismun og kjörsókn.

Fullyrðing: Já þýðir aðild

Óvissa

Báðir aðilar hafa sett þessa fullyrðingu fram, en þó er algengara að sjá þetta hjá þeim sem eru á móti ESB aðild.

Skoðum hvað "Já" og "Nei" þýða:

Niðurstaðan Nei: Málið dautt. Við vitum ekkert hvað hefði geta fengist út úr viðræðum. Höldum áfram sem EFTA-ríki í EES.

Niðurstaða Já:

1. Viðræður hefjast og þó búið hafi verið að loka einhverjum "köflum" á sínum tíma, þá er ekkert sem segir, að þá megi ekki skoða aftur vegna breyttra aðstæðna.

2. Farið verður í viðræður um áður óopnaða kafla.

3. Séróskir Íslendinga verða ræddar og niðurstöður fást í þá umræðu. (Hér gætu viðræður endað án niðurstöðu.)

4. ESB leggur fram sínar tillögur og það er íslensku samninganefndarinnar að fá fram niðurstöðu sem hún er sátt við. (Hér gætu viðræður endað án niðurstöðu.)

5. Allt endar þetta í aðildarsamningi. (Hér gætu viðræður endað án niðurstöðu.)

6. Forsætisráðherra hefur sagt, að verði sá samningur óásættanlegur, þá verði honum hafnað. (Hér gæti ferlið endað án inngöngu.)

7. Þjóðin fær að segja skoðun sína að undangenginni kynningu á samningnum. Niðurstaða þjóðarinnar verður annað hvort Já eða Nei.

8. Segi þjóðin Nei, þá heldur EES-samningurinn vonandi bara gildi sínu. (Úti er ævintýri.)

9. Segi þjóðin Já, þá þarf samningurinn að fara í þinglega meðferð.

10. Samþykki þingið inngöngu, þá verður Ísland aðili að ESB. (Samþykki þingið ekki samninginn, er úti ævintýri.)

11. Einn möguleiki er, að stjórnarskipti verði einhvern tímann áður en kemur að inngöngu í ESB kemur, þ.e. ef ferlið stöðvast ekki á fyrri stigum, og ný ríkisstjórn vilji slíta viðræðunum (eins og gerðist, þegar ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks komst til valda árið 2013). (Aftur: úti er ævintýri.)

Af 11 skrefum eru teknar ákvarðanir um framhald í 7 þeirra. Hvert um sig af þessum sjö þrepum geta leitt til stöðvun viðræðna eða inngönguferlis.

Svo það sé alveg á hreinu: Já í ágúst er ekki Já við inngöngu, heldur eingöngu já við því að hefja viðræður/halda þeim áfram þar sem frá var horfið. Eftir eru sjö ákvörðunarstaðir þar sem niðurstaðan getur verið að slíta viðræðum eða hætta við inngöngu.